ذخیره و بازیابی اطلاعات و کتابداری

كتابخانه ها بايد روش كارشان را تازه كنند

كتابخانه های حاوی مجموعه هايی از آثار چاپی، از ديرباز محل دنج و مناسبی برای پژوهش و مطالعه محسوب می شدند. اما با ورود انفجارگونه اينترنت و نشريات الكترونيكی به عرصه مطالعات، همه روزه شمار بيشترى از كاربران به كتابخانه های همگانی پشت می كنند و به صفحه رايانه رو می آورند. بنا به پژوهشی كه اخيرا به رهبری دكتر "ايان رولاندز"، استاد دانشگاه لندن( University College London) در بريتانيا انجام شده است، كتابخانه ها بايد همگام با زمانه ديجيتال جلو بروند، وگرنه ممكن است درشان برای هميشه بسته شود.

اين پژوهش توصيه می كند كه كتابخانه ها دسترسی به منابع ديجيتال و اينترنتی را تسهيل كنند تا برای كاربران، به ويژه آن دسته از پژوهشگرانی كه پرورده عصر ديجيتال اند، مفيدتر باشد.

اين پژوهش روش های استفاده از اطلاعات و جستجوهای اينترنتی افراد را موشكافی كرده است. اين نخستين تلاش برای تحقيق اين ادعاست كه "نسل گوگل" - افرادی كه بعد از سال ١٩٩٣ به دنيای تحت سلطه اينترنت آمده اند – از منابع اطلاعات الكترونيكی به نحوى متفاوت با نسل های ماقبل خود كار می گيرد. پژوهشگران می خواستند دريابند كه نحوه جستجوی اطلاعات چه گونه می تواند بر نتايج جستجو اثر بگذارد.

كاربران خرد و بزرگ در جريان اين تحقيق شيوه نامنظم جستجوی اطلاعات را به نمايش گذاشته اند. آنها غالبا به صفحات معدود اينترنتی سر زده اند و برای خواندن محتوای آن صفحات وقت كمتری گذاشته اند. پژوهشگران حدس می زنند كه اين نوع رفتار می تواند معلول پيچيدگی سامانه (سيستم) اطلاع رسانی كتابخانه و مهارت ضعيف كاربر در جستجوی اطلاع باشد.

در اين پژوهش آمده است كه برخلاف باور غالب، افزايش ميزان دسترسی به فناوری های مختلف به رشد توانايی های نسل جوان در جستجو و ارزيابی اطلاعات اينترنتی نينجاميده است.

افراد جوان مايلند پيش از همه از جستجوگر هايی مانند گوگل و ياهو كار بگيرند و معمولا اين دو جستجوگر تنها ابزار آنها برای پيدا كردن اطلاعات است. آنها از درك دقيق نيازهای پژوهشى شان عاجز اند و غالبا پيدا كردن راهكارهای بهتر و موثرتر جستجو برايشان دشوار است. اين گروه برای ارزيابی صحت و سقم و اعتبار اطلاعات نيز وقت زيادی نمی گذارد.

دكتر رولاندز می گويد، بسياری از كاربرهای جوان جستجو در منابع رايانه ای كتابخانه ها را كسالت بار می دانند. به گفته وی، كودكانی كه پس از انفجار بزرگ اينترنتی به دنيا آمده اند، فاقد نقشه ذهنی فضای اطلاعاتی هستند و اين كمبود روی توانايی آنها در جست جو و ارزيابی اطلاعات تاثير می گذارد.

دكتر رونالدز در باره خودش می گويد: "زمانی كه كودك بودم، ساعت ها را در كتابخانه مركزی شهر پليموت سپری می كردم. از اين رو من از فضای اطلاعات درك روشنی داشتم، چون با شكل و نمای فيزيكی كتابخانه آشنا بودم و ظاهر اشيای آن را می شناختم. بزرگی يك مجموعه از مجموعه ديگر را بطور بصری می ديدم و حس می كردم. فرهنگ ها، نقشه ها و آمار رسمی، هر كدام در كتابخانه جا، حس و ظاهر خاصی خود را دارد. اين حالت به من كمك می كرد كه از منابع اطلاعات و نحوه كاربرد آنها تصور دقيقی داشته باشم."

به گفته دكتر رونالدز، اكنون اين خطر واقعی وجود دارد كه كودكان نقشه ذهنی فضای اطلاعاتی را به كلی از دست بدهند. آگاهی آنها از محتوای اصلی كتاب هايی كه كتابخانه ها به شكل الكترونيكی درآورده اند، بسيار اندك است. آنها به طور غريزی دگمه گوگل را می زنند، چون اين جستجوگر ساده و قابل پيش بينی است. اما معمولا از صفحه دوم فراتر نمی روند و از اطلاعات متنوعی كه گوگل بيرون می ريزد، معجون نامتجانسی گيرشان می آيد كه به دقت ارزيابی نمی شود. دكتر رونالدز از اين كه جوانان كمتر قادر به تميز اطلاعات موثق از ناموثق هستند نگران است.

به نظر دكتر رونالدز، كتابخانه ها بايد منابع الكترونيكی و ديجيتال خود را ساده تر و سازمان يافته تر كنند و بكوشند كه نحوه استفاده از آنها را به كاربران خود ياد دهند.

لين بريندلی، مدير عامل كتابخانه ملی بريتانيا در لندن، با استقبال از اين پژوهش گفته است كه اين كتابخانه با استفاده از يافته های پژوهش دانشگاه لندن به مقابله با چالش موجود خواهد رفت.

كتابخانه ملی بريتانيا در صدد است همه روزنامه ها و كتاب هايش را ديجيتال كند. بدين منظور كارمندان آن آموزش اينترنتی می بينند. بريندلی می گويد: "اگر ما دست به كار نشويم، به حاشيه رانده خواهيم شد و ديگر كسی سراغ منابع خوب ما را نخواهد گرفت. در حالی كه كتابخانه ها نقش بسيار با ارزشی دارند كه هيچ نهاد ديگری از پسش بر نخواهد آمد."

مدير عامل كتابخانه بريتانيا می افزايد: "اين كه نسل جوان سواد فنی بيشتر و سواد اطلاعاتی اندك دارد، چالشی است كه كتابخانه ها و آموزش و پرورش بايد با آن دست و پنجه نرم كنند. دانشجويانی كه مايلند فقط از گوگل كار بگيرند و داده های آن را به عنوان وحی منزل بپذيرند، در واقع به مردمی كه در عصر اقتصاد ديجيتال به مهارت های بيشتر نياز دارند، بدخدمتی كرده اند."

به اعقاد لين بريندلی، كتابخانه ها دارای غنای مضمونی هستند كه خلاقيت را بر می انگيزد و با استفاده از آنها می توان تحقيقاتی مكمل انجام داد و عضو فعالی از جهان ديجيتال امروز بود. 

منبع خبر : www.jadidonline.com